Wykonanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego

Orzeczenie kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania nie przesądza jeszcze, że zostanie ona wykonana w warunkach izolacji więziennej. Skazany może starać się o wykonanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego.

System dozoru elektronicznego

System dozoru elektronicznego jest uregulowany w rozdziale VIIA Kodeksu karnego wykonawczego (dalej: k.k.w.). Służy do wykonywania dozoru elektronicznego.

W systemie dozoru elektronicznego może zostać wykonana nie tylko kara pozbawienia wolności, ale również środki karne i środki zabezpieczające, których wykonanie łączy się z zastosowaniem dozoru elektronicznego.

Warunki zezwolenia przez sąd penitencjarny na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego

Aby sąd penitencjarny mógł udzielić skazanemu zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, muszą zostać spełnione łącznie warunki, o których mowa w art. 43la § 1 k.k.w.:

• wobec skazanego została orzeczona kara pozbawienia wolności nieprzekraczająca jednego roku i 6 miesięcy, a nie zachodzą warunki przewidziane w art. 64 § 2 Kodeksu karnego (dalej: k.k.),

Z dniem 31 marca 2020 r. ustawodawca podwyższył próg z 1 roku do 1 roku i 6 miesięcy, co poszerzyło krąg uprawnionych do starania się o wykonanie kary pozbawienia wolności w dozorze elektronicznym. Art. 64 § 2 k.k. reguluje kwestię tzw. recydywy wielokrotnej. Skazany w łatwy sposób może sprawdzić, czy spełnia ten warunek, ponieważ informacja o ewentualnym skazaniu w warunkach recydywy wielokrotnej znajduje się w wyroku orzekającym karę, którą skazany chce wykonać w systemie dozoru elektronicznego.

• wykonanie przez skazanego kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego jest wystarczające do osiągnięcia celów kary,

Cel kary pozbawienia wolności został uregulowany w art. 67 § 1 k.k.w. Zgodnie z tym przepisem wykonanie kary pozbawienia wolności ma na celu wzbudzanie w skazanym woli współdziałania w kształtowaniu jego społecznie pożądanych postaw, w szczególności poczucia odpowiedzialności oraz potrzeby przestrzegania porządku prawnego i tym samym powstrzymania się od powrotu do przestępstwa.

• skazany posiada określone miejsce stałego pobytu,

Karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego wykonuje się jako dozór stacjonarny (art. 43c § 1 k.k.w.), tj. kontroluje się przebywanie skazanego w określonych dniach tygodnia i godzinach we wskazanym przez sąd miejscu (art. 43b § 3 pkt 1 k.k.w.). Z tego względu posiadanie przez skazanego określonego miejsca stałego pobytu jest niezbędne. Co istotne, skazany nie musi posiadać tytułu prawnego do miejsca swojego stałego pobytu.

• odbywaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie warunki techniczne, o których mowa w art. 43h § 1 k.k.w.,

Dozór elektroniczny jest wykonywany przy użyciu nadajników i rejestratorów. Aby dozór elektroniczny mógł być wykonywany wobec skazanego, w jego miejscu pobytu muszą istnieć odpowiednie warunki dla ich działania. Ustala to sąd za pośrednictwem podmiotu dozorującego. W praktyce przeszkody techniczne pojawiają się bardzo rzadko.

• osoby pełnoletnie zamieszkujące wspólnie ze skazanym wyraziły zgodę na wykonanie przez skazanego kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego we wspólnym miejscu pobytu, obejmującą umożliwienie podmiotowi dozorującemu przeprowadzenie czynności kontrolnych.

Ustawodawca w art. 43h § 3 k.k.w. uzależnił rozpoczęcie dozoru stacjonarnego od uzyskania pisemnej zgody pełnoletnich domowników na:
– wykonanie przez skazanego kary pozbawienia wolności w dozorze elektronicznym we wspólnym miejscu stałego pobytu,
– umożliwienie podmiotowi dozorującemu przeprowadzenie czynności kontrolnych.

Cofnięcie zgody po wydaniu postanowienia o udzieleniu skazanemu zezwolenia na odbycie kary pozbawienia dozoru elektronicznego w systemie dozoru elektronicznego jest nieskuteczne (art. 43h § 8 k.k.w.).

Zezwolenie na odbycie kary pozbawienia wolności w dozorze elektronicznym może zostać udzielone także pomimo braku zgody, jeśli wykonanie kary w dozorze elektronicznym w sposób oczywisty nie wiąże się z nadmiernymi trudnościami dla osoby, która tej zgody nie wyraziła, i narusza jej prywatność jedynie w nieznacznym stopniu (art. 43la § 4 k.k.w.).

Wzór zgody dorosłego domownika na wykonanie przez skazanego kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego

Przesłanki dodatkowe

Prawomocnie orzeczona kara pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania podlega wykonaniu. Tym samym wniosek o udzielenie zezwolenia skazanemu na odbycie kary pozbawienia wolności w dozorze elektronicznym może być złożony w dwóch sytuacjach:

• gdy skazany nie rozpoczął wykonywania kary w zakładzie karnym, lub
• gdy skazany rozpoczął już odbywanie kary w zakładzie karnym.

Jeżeli skazany jeszcze nie rozpoczął wykonywania kary w zakładzie karnym, sąd penitencjarny może udzielić skazanemu zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w dozorze elektronicznym, jeżeli względy bezpieczeństwa i stopień demoralizacji, a także inne szczególne okoliczności nie przemawiają za potrzebą osadzenia skazanego w zakładzie karnym (art. 43la § 2 k.k.w.).

Przeszkodą mogą być np. uprzednia karalność za podobne przestępstwo lub okoliczności dotyczące popełnionego czynu, za który orzeczona została kara pozbawienia wolności.

Jeżeli skazany już rozpoczął wykonywanie kary w zakładzie karnym, sąd penitencjarny może udzielić skazanemu zezwolenia na odbycie pozostałej części kary pozbawienia wolności w dozorze elektronicznym, jeżeli za udzieleniem zezwolenia przemawiają dotychczasowa postawa i zachowanie skazanego (art. 43la § 3 k.k.w.).

Dla udzielenia zezwolenia istotne znaczenie będzie miała opinia dyrektora zakładu karnego, w którym skazany odbywa karę pozbawienia wolności.

Wykonanie kilku kar niepodlegających łączeniu w systemie dozoru elektronicznego

Jeżeli wobec skazanego orzeczono dwie lub więcej kary pozbawienia wolności, które nie podlegają łączeniu na podstawie przepisów o karze łącznej, możliwe jest ich wykonanie w systemie dozoru elektronicznego pod warunkiem, że ich suma nie przekracza 1 roku i 6 miesięcy (art. 43la § 6 k.k.w.).

Wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności w dozorze elektronicznym

Zgodnie z art. 43lb k.k.w. w systemie dozoru elektronicznego możliwe jest wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności orzeczonej za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.

Wykonanie kary łącznej pozbawienia wolności w dozorze elektronicznym

Możliwe jest wykonanie kary łącznej pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego przy odpowiednim spełnieniu ogólnych warunków. W szczególności kara łączna nie może przekraczać 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności (art. 43li k.k.w.).

Szczególne przypadki wykonania kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego

Zgodnie z art. 43lb k.k.w. w systemie dozoru elektronicznego możliwe jest także wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności orzeczonej:

• w warunkach art. 37b k.k.,
• w warunkach art. 87 § 2 k.k.

Na podstawie art. 37b k.k. sąd może wymierzyć sprawcy jednocześnie karę pozbawienia wolności i ograniczenia wolności w określonych w tym przepisie przypadkach. Kara pozbawienia wolności orzeczona na podstawie tego przepisu może być wykonywana w systemie dozoru elektronicznego.

Art. 87 § 2 k.k. dotyczy szczególnego przypadku orzeczenia jednocześnie kar łącznych pozbawienia wolności i ograniczenia wolności.

Orzekanie na wniosek

Sąd penitencjarny udziela zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego jedynie na wniosek (art. 43lc k.k.w.). Wniosek może zostać złożony m.in. przez skazanego lub jego obrońcę.

Uzasadnienie wniosku. Zgoda domowników

Wniosek o udzielenie zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego składa się na piśmie. Wniosek musi zawierać uzasadnienie okoliczności, od których zależy udzielenie zezwolenia (wymienione w art. 43la § 1 pkt 1-4 k.k.w.).

Chodzi o informacje dotyczące kary, realizację przez dozór elektroniczny jej celów, posiadanie przez skazanego określonego miejsca stałego pobytu oraz zgodę dorosłych domowników. Była o nich mowa powyżej.

Do wniosku dołącza się zgodę domowników.

Wzór zgody domowników jest do pobrania powyżej.

Opłata od wniosku

Wniosek o udzielenie zezwolenia na wykonanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie podlega opłacie.

Termin rozpatrzenia wniosku

Sąd penitencjarny powinien wydać postanowienie w terminie 30 dni od wpływu wniosku (art. 43ld § 4 k.k.w.).

W praktyce zdarza się, że termin ten nie zostaje dochowany.

Odmowa udzielenia zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego

Na postanowienie sądu penitencjarnego o odmowie udzielenia zezwolenia na odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego skazanemu lub jego obrońcy przysługuje zażalenie.

Ponowny wniosek

Art. 43ll k.k.w.
Ponowny wniosek skazanego lub jego obrońcy o udzielenie zezwolenia na dozór elektroniczny w tej samej sprawie, złożony przed upływem 3 miesięcy od dnia wydania postanowienia o odmowie udzielenia tego zezwolenia, pozostawia się bez rozpoznania.

Skazany powinien mieć na uwadze powyższy przepis i przygotować wniosek z należytą starannością, aby nie pozbawić się możliwości skorzystania z systemu dozoru elektronicznego. W razie wątpliwości uzasadnione jest skorzystanie z profesjonalnej pomocy prawnej.